Wouter Modderkolk is lector Waarde(n) van Vrijeschoolonderwijs aan Hogeschool Leiden. Daarnaast rondt hij zijn promotieonderzoek af aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
De rode draad in zijn werk is de zoektocht naar congruentie: tussen wat je als leraar of school beoogt, hoe je het onderwijs inricht, en wat er in de ontmoeting met leerlingen werkelijk gebeurt. Onderwijs kent een spanning tussen wat meetbaar is, zoals examenresultaten en doorstroomcijfers, en wat zich moeilijker laat meten maar er evenzeer toe doet: de vorming van leerlingen tot zelfstandige personen. Die spanning vormt de kern van zijn onderzoek en zijn lezingen.
Hieronder tref je meer informatie aan over de onderzoeken van Wouter. Mocht u meer informatie willen dan kun u altijd contact met hem opnemen.
Promotieonderzoek
Sinds 2022 voert Wouter promotieonderzoek uit aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij wordt hierin begeleid door prof. dr. Menno Fenger, hoogleraar bestuurskunde, en dr. Aziza Mayo, directeur onderzoek & ontwikkeling van Stichting NIVOZ.
Leraren maken doorlopend keuzes: welke vraag op de toets verschijnt, welk gesprek ruimte krijgt ten koste van de geplande stof. Hoe technisch die keuzes ook lijken, ze zijn onvermijdelijk normatief geladen: in elke keuze ligt een opvatting besloten over wat onderwijs zou moeten bijdragen aan de ontwikkeling van leerlingen. Juist bij persoonsvorming wordt de spanning zichtbaar tussen die normatieve oriëntatie en de meetlogica van het onderwijsstelsel. De ontwikkeling van leerlingen tot volwassenen die vanuit vrijheid verantwoordelijkheid dragen voor zichzelf, anderen en de wereld laat zich immers niet vangen in toetsbare uitkomsten, en is daarmee kwetsbaar in een stelsel dat kwaliteit vooral afmeet aan meetbare opbrengsten.
Of leraren vanuit hun intenties kunnen handelen, is geen vanzelfsprekendheid: het moet in elke concrete situatie opnieuw tot stand komen. De verbinding tussen wat leraren beogen en wat zij doen noemt Wouter intentioneel pedagogisch-didactisch handelen. Bestaande begrippen dekken óf de intentie óf het handelen, maar zelden de verbinding daartussen. De centrale vraag van het proefschrift luidt: hoe geven leraren in het voortgezet onderwijs vorm aan intentioneel pedagogisch-didactisch handelen, en hoe kunnen leiderschap en de inrichting van professionele ruimte dit versterken?
Het onderzoek is uitgevoerd op vrijescholen voor voortgezet onderwijs: scholen waar de ontwikkeling van leerlingen tot zelfstandig persoon expliciet centraal staat, terwijl zij volledig zijn ingepast in het Nederlandse onderwijsstelsel. De spanning tussen normatieve oriëntatie en de eisen van het stelsel is daar geen hypothese, maar dagelijkse praktijk. Via een mixed-methods benadering combineerde Wouter een vragenlijstonderzoek onder 294 leraren op tien scholen met een casestudie op vier scholen: 56 interviews met leraren en leidinggevenden, 15 lesobservaties met nagesprekken en 15 bijgewoonde vergaderingen.
Op 10 december 2026 verdedigt Wouter zijn proefschrift Handelen vanuit de bedoeling aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Eerder onderzoek
AI: het pedagogisch appel
De ontwikkelingen rond generatieve AI gaan razendsnel en het onderwijs kan er niet omheen. Voor Wouter is de vraag daarbij niet in de eerste plaats wat er technisch kan, maar wat het onderwijs hier pedagogisch mee moet: wat vraagt AI van de leraar, en wat mag het onderwijs juist niet uit handen geven?
In de podcastserie AI: het pedagogisch appel verkent Wouter deze vraag in vertragende gesprekken, samen met Rob Kickert, Eva Vesseur, Jan Jaap Hubeek en Stichting NIVOZ. De rode draad: pedagogiek hoort het vertrekpunt te zijn bij keuzes over de inzet van AI. Technologie kan leerlingen en leraren ondersteunen, maar wanneer efficiëntie de maat wordt, verdwijnt precies datgene waar onderwijs om draait: leerlingen die zelf het denkproces doorlopen in plaats van het uit te besteden. Daarom pleit de serie voor momenten van vertraging en reflectie, in de klas en in het gesprek over technologie.
De volledige serie is te beluisteren via Spotify en de podcast-feed. Enkele gesprekken en artikelen uit de serie:
- De nood voor een pedagogisch baken in technologische stormen, een essay over de balans tussen technologische hulpmiddelen en de pedagogische opdracht van het onderwijs.
- Wanneer AI de klas binnenstapt, begint het gesprek pas echt, een gesprek met een leerling over een essay, controle versus ontmoeting, en de kansenongelijkheid die AI kan vergroten.
- Onderwijs dat sporen nalaat, in gesprek met Constanza Kaliks over leren als geraakt worden, weerstand en verlangen.
Formatief Handelen
Eerder deed Wouter onderzoek naar toetsing en beoordeling binnen het vrijeschoolonderwijs en publiceerde hij over de vraag hoe een toetsbeleid eruitziet dat past bij de bedoeling van het vrijeschoolonderwijs. Zijn laatste onderzoek over dit thema was een leerkring met leraren en schoolleiders van negen vrijescholen voor voortgezet onderwijs. Daaruit kwam de gezamenlijke publicatie Waarde(n)vol toetsen op de vrijeschool, die hier ( pdf, 2.73 MB ) te downloaden is.
Diversiteit en Inclusie
Samen met Jan Jaap Hubeek onderzocht Wouter het vraagstuk rondom diversiteit en inclusie binnen het vrijeschoolonderwijs. Vrijescholen willen dat jongeren op een volwassen wijze in de wereld komen, waarbij ze balans houden tussen wat goed is voor henzelf en wat goed is voor het geheel. Vrijescholen slagen er goed in leerlingen te laten ervaren dat zij er in hun eigenheid, als uniek persoon en dus ook in hun diversiteit, mogen zijn.
Toch voelt een beperkte doelgroep zich aangetrokken tot de vrijeschool: het zijn vooral hoger opgeleide “witte” ouders die ervoor kiezen. De wereld waarmee leerlingen zich hebben te verbinden kent een veel grotere diversiteit, in zichtbare kenmerken zoals geslacht en etniciteit, én in onzichtbare kenmerken zoals normen, waarden, overtuigingen en competenties. De school als oefenplaats voor het leven in de wereld zou daarom ook een plek moeten zijn waar je als leerling die diversiteit kunt ontmoeten, leren kennen en je ertoe leren verhouden. Dat vraagt dat schoolgemeenschappen niet alleen een afspiegeling van de samenleving vormen, maar ook een oriëntatie hebben op inclusiviteit: waar diversiteit ruimte maakt voor de verschillen tussen mensen, gaat inclusiviteit over onderlinge verbondenheid ondanks, of beter nog, dankzij die verschillen.
De resultaten verschenen in het najaar van 2022 als podcastserie, die je op deze pagina kun je de podcasts beluisteren.
Meer weten
Voor Wouter’s CV bekijk zijn LinkedIn pagina. Benieuwd of hij iets voor jouw school of organisatie kan betekenen? Neem gerust contact op.
Foto: Michel Verdooren/VO Gids